نخستین مجموعه شعر «سعیدرضا ظرفی» زیر ذره‌بین منتقدان

به گزارش خبرگزاری شعر ایران-تارنا: نشست نقد و بررسی مجموعه شعر «عذاب اضطراری» به قلم سعیدرضا ظرفی، چهارشنبه ۱۲ آذر ۱۴۰۴ با حضور اهالی قلم، شاعران و علاقه‌مندان شعر و ادبیات، در فروشگاه ساربوک کاشان برگزار شد. این مجموعه که اردیبهشت‌ماه سال جاری توسط انتشارات ایهام منتشر شده، نخستین تجربه مکتوب این شاعر جوان کاشانی است و اشعاری در قالب‌های چهارپاره، غزل و مثنوی را در بر می‌گیرد.

در نگاهی کلی، منتقدان حاضر در نشست، تلاش شاعر برای ارائه مضامین تازه و به‌روز در قالب‌ها و ساختارهای سنتی را از مهم‌ترین ویژگی‌های این مجموعه دانستند؛ رویکردی که «عذاب اضطراری» را در مرز میان سنت و تجربه‌گرایی معاصر قرار می‌دهد.

در ابتدای نشست، دکتر مهدی قربانیان، مترجم و مدرس دانشگاه، با نگاهی محتوایی و با تکیه بر انگاره‌های ادبیات غرب، به تحلیل اشعار این مجموعه پرداخت. وی با اشاره به حضور پررنگ مضامین نهیلیستی و مفاهیم جبرگرایانه در اشعار ظرفی گفت: در تار و پود این اشعار، جهان بی‌سرانجامی ترسیم می‌شود که تنها حقیقت آن، عبور و گذشت از آن است. به گفته او، رنج‌آگاهی شاعرانه، مرگ‌اندیشی و عادی‌انگاری مرگ از جان‌مایه‌های گفتمانی برجسته این مجموعه به شمار می‌رود.

قربانیان همچنین روح حاکم بر «عذاب اضطراری» را منطبق بر ادبیات اگزیستانسیالیستی دانست و تأکید کرد: در این اشعار، خود شاعر راوی تجربه زیسته خویش است، نه بازتاب‌دهنده فرهنگ مسلط زمانه. همین امر سبب شده شوریدگی و شورندگی شاعر نسبت به هنجارهای اجتماعی و فرهنگی به‌روشنی دیده شود. وی بیان بی‌پروای زخم‌ها، کابوس‌ها، اضطراب‌ها و خستگی‌های درونی را از دیگر ویژگی‌های این اثر دانست و آن را تا حدی نزدیک به ادبیات اعترافی و آثاری از شاعرانی چون سیلویا پلات ارزیابی کرد؛ امری که نشان‌دهنده اهمیت تجربه‌گرایی و صداقت عاطفی در شعر ظرفی است.

در ادامه نشست، دکتر حسنا محمدزاده، شاعر و مدرس دانشگاه، به‌عنوان دومین منتقد، به بررسی بلاغی و ساختاری مجموعه پرداخت. او «عذاب اضطراری» را نشانه مواجهه با شاعری جدی، به‌روز و آگاه به ضرورت تحول دانست که می‌کوشد با تصویرسازی‌های تازه، ساخت‌های نو و گاه جسارت‌های واژگانی، مخاطب را برانگیزد.

محمدزاده با اشاره به قابلیت تحلیل این مجموعه بر اساس بلاغت کهن و بلاغت مدرن توضیح داد: در بلاغت کهن، معنا و تصویر از یکدیگر قابل تفکیک‌اند، اما در بلاغت مدرن که مخاطب‌محور است، امکان برداشت‌های متعدد فراهم می‌شود و مخاطب ناگزیر است برای تولید معنا وارد متن شود. وی با اشاره به مباحث زیبایی‌شناسی و نقد فرمالیستی، به هنجارگریزی‌های زبانی شاعر در حوزه‌های واژگانی، نحوی و معنایی پرداخت و افزود: ورود واژگان و افعال امروزی، ساخت ترکیب‌های وصفی و اضافی نو و برهم‌زدن خانواده کلمات، از جمله ابزارهای شاعر برای برجسته‌سازی زبان و گریز از کلیشه‌هاست.

این منتقد همچنین به درون‌مایه اشعار اشاره کرد و خودبودن و صداقت در بیان، نگاه امروزی به جهان، نگاه عرفانی به معشوق در کنار رویکردهای وقوعی و واسوختی، به‌روزرسانی اسطوره‌ها و بهره‌گیری از بینامتنیت را از ویژگی‌های قابل توجه «عذاب اضطراری» دانست.

با این حال، محمدزاده نقدهایی را نیز متوجه اثر دانست و گفت: در کنار برخی فراز و فرودهای زبانی، گاه منطق معنایی شعر و انسجام مسیر ذهنی شاعر در برخی چهارپاره‌ها دچار اختلال می‌شود و همین امر سبب می‌شود کلیت شعر در مواردی اندام‌وار نباشد و مخاطب به برداشتی روشن نرسد. وی ابراز امیدواری کرد که در آثار آینده سعیدرضا ظرفی، این نکات بیشتر مورد توجه قرار گیرد و شاهد اشعاری یکدست‌تر از این شاعر جوان باشیم.

اتمام خبر/