اسلامی ندوشن؛ غریبی که با زبان نو به خانه بازگشت

به گزارش خبرگزاری شعر ایران-تارنا: سفر اندیشه محمدعلی اسلامی ندوشن از دشت‌های ندوشن آغاز شد و با تحصیل در دانشگاه سوربن فرانسه، به تلاقی حقوق بین‌الملل و نظریات مدرن زبان‌شناسی رسید. او پس از بازگشت به ایران، سال‌ها در فضای دانشگاه تهران، میان تدریس حقوق و ادبیات، تلاشی مستمر را برای نوسازی نقد ادبی آغاز کرد. ندوشن با تأسیس فصل‌نامه «هستی» و فرهنگ‌سرای فردوسی، تنها به دنبال آموزش نبود، بلکه می‌خواست بستری بسازد تا زبان فارسی با متدهای مدرن جهانی آشنا شود و از بند کلیشه‌ها رها گردد. او در دوران فعالیتش، توانست میان تمدن ایران و جریان‌های فکری جهان پلی استوار بزند.

در آثار او، تخصص حقوقی و ظرافت ادبی در هم تنیده شده است؛ به گونه‌ای که از تحلیل‌های دقیق در زمینه حقوق بشر در جهان سوم تا واکاوی‌های عمیق در آثار حافظ و فردوسی، همگی در خدمت یک هدف واحد بودند: بازشناسی جایگاه انسان و زبان. ندوشن در کتاب‌هایش، از روایت‌های شخصی در «روزها» تا پژوهش‌های تطبیقی در مورد تمدن چین و اشعار محمد اقبال، تلاش کرد تا ادبیات را نه به عنوان یک فرم صلب، بلکه به عنوان ابزاری برای کشف ناشناخته‌های هستی معرفی کند. او با جسارت، مرزهای نثر و شعر را در هم شکست تا زبانی نو برای انسان معاصر ابداع نماید.

نگاه ادبی او، نگاهی ساختارگرا بود که نویسنده را «معمار زبان» می‌دانست. او معتقد بود ادبیات باید بتواند مفاهیم پیچیده انسانی را با فرم‌هایی نو بیان کند و به همین دلیل، در آثارش همواره بر لزوم جسارت در اندیشیدن تأکید داشت. تأثیر او بر نسل‌های بعد، در تغییر نگاه به نقد ادبی نهفته است؛ او به پژوهشگران آموخت که می‌توان با تکیه بر دانش حقوقی و تجربه جهانی، به ریشه‌های ملی نگریست و هم‌زمان با جریان‌های مدرن همگام بود. میراث او، دعوتی است به رهایی از عادت‌های زبانی و بازگشت به اصالت تفکر.

این متفکر پیشرو که در ۵ اردیبهشت ۱۴۰۱ در تورنتو درگذشت، در آخرین لحظات زندگی‌اش نیز با واگذاری امتیاز آثارش به آرامگاه فردوسی، پیوند خود را با فرهنگ ملی به اثبات رساند. پیکر او که پس از ۱۸ ماه به ایران بازگشت، در آرامگاه مشاهیر نیشابور به خاک سپرده شد تا در کنار بزرگان تمدن ایران آرام بگیرد. امروز یادمان‌های متعددی در تهران و یزد و ندوشن، گواه پاسداشت جامعه نسبت به مردی است که تمام عمرش را وقف «زبان» کرد و به ما آموخت که تنها چیزی که پس از مرگ نویسنده باقی می‌ماند، همان نگاه متفاوت و زبانی نو است.

اتمام خبر/