نخستین خبرگزاری شـعر و ترانه ایـران
از قاآنی تا ایرج میرزا؛
به گزارش خبرگزاری شعر ایران-تارنا، سریال «سرخ و سیاه» به کارگردانی آیدا پناهنده، مخاطبان را به فضای تاریخی ایران در دوره قاجار می‌برد؛ روزگاری که مناسبات قدرت، فاصله طبقاتی و محدودیت‌های اجتماعی بخش مهمی از زندگی مردم را شکل می‌داد. هرچند در معرفی رسمی این مجموعه، بستر داستان ایرانِ میانه قرن نوزدهم عنوان شده است، مرور تاریخ آن دوران ما را با نسل‌هایی از شاعران و ادیبانی آشنا می‌کند که در سال‌های پایانی قاجار و تحولات بعدی ایران نقش‌آفرین بودند.
هم‌زمان با روایت روزگار پرآشوب ایران در سریال «سرخ و سیاه»، نگاهی به زندگی شاعرانی می‌اندازیم که در سال‌های جنگ جهانی اول و قحطی بزرگ ایران حضور داشتند؛ از ملک‌الشعرای بهار و عارف قزوینی تا نیما یوشیج که در آن روزگار جوانی بیست‌ساله بود.
قحطی بزرگ ایران در سال‌های ۱۲۹۶ تا ۱۲۹۸ خورشیدی، هم‌زمان با جنگ جهانی اول و در واپسین سال‌های حکومت قاجار، یکی از تلخ‌ترین فصل‌های تاریخ معاصر کشور را رقم زد. با وجود اعلام بی‌طرفی ایران در جنگ، حضور نیروهای نظامی بیگانه، اختلال در مسیرهای تأمین مواد غذایی، خشکسالی، احتکار و ضعف ساختار اقتصادی و مدیریتی کشور، بحران گرسنگی را تشدید کرد. این فاجعه در شرایطی رخ داد که جامعه ایران هنوز از پیامدهای انقلاب مشروطه عبور نکرده بود و تحولات سیاسی و اجتماعی همچنان ادامه داشت.
در آن سال‌ها، ملک‌الشعرای بهار حدود ۳۱ تا ۳۳ سال داشت و یکی از چهره‌های فعال ادبی و سیاسی ایران بود. عارف قزوینی در حدود ۳۷ تا ۳۹ سالگی به سر می‌برد و با تصنیف‌ها و سروده‌های میهنی شناخته می‌شد. فرخی یزدی حدود ۳۲ تا ۳۴ ساله بود و شعرهای انتقادی و آزادی‌خواهانه می‌سرود. میرزاده عشقی نیز در حدود ۲۳ تا ۲۵ سالگی قرار داشت و از شاعران جوان و معترض آن دوره به شمار می‌رفت. همچنین اشرف‌الدین حسینی گیلانی، مشهور به نسیم شمال، حدود ۴۷ تا ۴۹ سال داشت و با زبان ساده و مردمی، مسائل و رنج‌های جامعه را در شعر و مطبوعات بازتاب می‌داد.
در میان شاعران آن دوره، نام ملک‌الشعرای بهار از نظر ثبت ادبی رنج‌های قحطی اهمیت ویژه‌ای دارد. در پژوهشی دانشگاهی درباره قحطی بزرگ ایران، به شعری از بهار اشاره شده که در آن گرسنگی و فاجعه انسانی آن سال‌ها و نقش نیروهای بریتانیایی در تشدید بحران بازتاب یافته است. این پژوهش همچنین یادآوری می‌کند که آثار ادبی مستقیمی که به این فاجعه پرداخته‌اند، چندان پرشمار نیستند. بهار در آن زمان علاوه بر شاعری، در عرصه روزنامه‌نگاری و سیاست نیز حضور داشت و از نزدیک تحولات کشور را دنبال می‌کرد.
نیما یوشیج نیز از جمله شاعرانی بود که قحطی بزرگ را در دوران جوانی تجربه کرد. او که در سال ۱۲۷۶ خورشیدی متولد شده بود، هنگام آغاز قحطی حدود ۲۰ سال داشت و در پایان این دوره به ۲۲ سالگی رسیده بود. نیما هنوز به چهره شناخته‌شده شعر نو تبدیل نشده بود و انتشار منظومه «افسانه» و شکل‌گیری جایگاه ادبی او به سال‌های بعد بازمی‌گردد. پروین اعتصامی نیز که در سال ۱۲۸۵ متولد شده بود، در زمان قحطی کودکی حدود ۱۱ تا ۱۳ ساله بود؛ بنابراین او نیز از نظر زمانی در شمار شاعرانی قرار می‌گیرد که در آن سال‌ها زنده بودند، هرچند هنوز فعالیت ادبی شناخته‌شده‌ای نداشت.
مرور زندگی این شاعران نشان می‌دهد که قحطی بزرگ ایران تنها یک رویداد اقتصادی و جمعیتی نبود، بلکه در بستر تحولات سیاسی و فرهنگی مهمی رخ داد که از انقلاب مشروطه آغاز شده بود و با جنگ جهانی اول ادامه یافت. از بهار و عارف تا فرخی و نیما، هر یک از این شاعران در مرحله‌ای متفاوت از زندگی خود شاهد روزگاری بودند که گرسنگی، ناامنی و دگرگونی‌های اجتماعی بر زندگی مردم سایه انداخته بود؛ روزگاری که بازخوانی آن، در کنار تماشای آثار تاریخی همچون «سرخ و سیاه»، می‌تواند دریچه‌ای به شناخت ادبیات و تاریخ اجتماعی ایران بگشاید.
اتمام خبر/
برچسب ها: نیما یوشیج ایرج میرزا ملک الشعرای بهار قاآنی سرخ و سیاه آیدا پناهنده