نخستین خبرگزاری شـعر و ترانه ایـران
سه نام، هزاران ردپای شعر
به گزارش اختصاصی تارنا: طبق بررسی آماری خبرنگار-تارنا نشان می‌دهد اشعار حافظ، مولانا و سعدی بیشترین حضور را در میان آثار موسیقایی ثبت‌شده از شاعران کلاسیک فارسی دارند؛ حضوری که از آواز و تصنیف‌های موسیقی سنتی تا آثار خوانندگان پاپ و موسیقی تلفیقی امتداد یافته است.
پژوهشی درباره پیوند شعر کلاسیک فارسی با موسیقی ایرانی، با بررسی داده‌های پایگاه گنجور، تصویری قابل توجه از میزان استفاده خوانندگان و آهنگسازان از آثار شاعران بزرگ ایران ارائه می‌دهد. بر اساس آمار نمایه موسیقی این پایگاه، تا ۶ آبان ۱۴۰۵، مجموعاً ۶ هزار و ۴۸۸ قطعه موسیقی مرتبط با ۲ هزار و ۴۹۳ شعر از ۱۰۲ شاعر ثبت و تأیید شده است. این اطلاعات، یکی از معدود مجموعه‌داده‌های قابل دسترس برای بررسی میزان حضور شاعران کلاسیک در موسیقی ایران به شمار می‌رود.
در صدر این فهرست، حافظ شیرازی با یک هزار و ۵۵۴ قطعه موسیقی قرار دارد. پس از او مولانا با یک هزار و ۳۱۷ قطعه و سعدی با ۹۹۰ قطعه در جایگاه‌های دوم و سوم قرار گرفته‌اند. این ارقام نشان می‌دهد شعر این سه شاعر، ظرفیت ویژه‌ای برای تبدیل‌شدن به آواز، تصنیف و قطعات موسیقایی داشته است. البته این آمار به تعداد قطعات ثبت‌شده اشاره دارد، نه تعداد شنوندگان یا میزان فروش آثار؛ همچنین ممکن است یک شعر در اجراهای مختلف، چند بار در شمارش ثبت شده باشد.
در میان نمونه‌های شاخص، غزل مشهور «الا یا ایها الساقی» حافظ، یکی از روشن‌ترین نمونه‌های ماندگاری شعر کلاسیک در موسیقی است. این شعر با اجراهای خوانندگانی چون غلامحسین بنان، محمدرضا شجریان، شهرام ناظری، ایرج بسطامی، رضا یزدانی و دیگر هنرمندان در قالب‌های موسیقایی متفاوت بازخوانی شده است. در سوی دیگر، شعر مولانا نیز با آثاری مانند «بی‌همگان به سر شود» و قطعاتی برگرفته از دیوان شمس و مثنوی معنوی، در آثار هنرمندانی چون عبدالوهاب شهیدی، شهرام ناظری، محمدرضا شجریان و همایون شجریان حضوری پررنگ دارد. این گستردگی نشان می‌دهد شعر مولانا محدود به موسیقی سنتی نمانده و به جریان‌های متنوع موسیقی نیز راه یافته است.
سعدی نیز با غزل‌های عاشقانه و زبان روان خود، جایگاه مهمی در موسیقی ایرانی دارد. «ای نفس خرم باد صبا»، «درخت دوستی بنشان» و «بنی‌آدم اعضای یک پیکرند» از جمله نمونه‌هایی هستند که ظرفیت موسیقایی و اجتماعی شعر او را نشان می‌دهند. در کنار این سه شاعر، آثار خیام و فردوسی نیز در موسیقی ایران مورد استفاده قرار گرفته‌اند؛ از رباعیات خیام در اجراهای محمدرضا شجریان و همایون شجریان تا روایت‌های حماسی شاهنامه در پروژه‌های موسیقایی معاصر. با این حال، برای تعیین رتبه دقیق این دو شاعر و سایر چهره‌ها، باید شمار قطعات ثبت‌شده در نمایه به‌صورت کامل و جداگانه استخراج شود.
این بررسی نشان می‌دهد شعر کلاسیک فارسی نه‌تنها میراثی مکتوب و متعلق به کتابخانه‌ها نیست، بلکه همچنان یکی از منابع زنده تولید موسیقی در ایران به شمار می‌رود. حافظ، مولانا و سعدی با فاصله‌ای قابل توجه در صدر آمار ثبت‌شده قرار گرفته‌اند و آثارشان از نسلی به نسل دیگر و از موسیقی دستگاهی تا تجربه‌های پاپ و تلفیقی منتقل شده است. البته نمایه گنجور یک پایگاه داده در حال تکمیل است و نمی‌توان آن را آمار جامع تمام آثار موسیقی ایران دانست؛ با این وجود، داده‌های آن امکان مقایسه‌ای مستند و کم‌سابقه میان شاعران و حضور آنان در موسیقی را فراهم می‌کند.
اتمام خبر/
برچسب ها: موسیقی سعدی محمدرضا شجریان حافظ مولانا